Vergi Yargılaması Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi

ÖNSÖZ ........................................................................................................... V İÇİNDEKİLER ............................................................................................. VII KISALTMALAR ..........................................................................................XV GİRİŞ .............................................................................................................. 1 BİRİNCİ BÖLÜM YARGILAMANIN YENİLENMESİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER (TERİM VE KAVRAM-TARİHÇE-TARİHÇENİN ÖĞRETTİKLERİ) I)TERMİNOLOJİ SORUNU VE KAVRAM ............................................. 11 A)TERMİNOLOJİ SORUNU ................................................................. 11 1)Terim Karmaşası ............................................................................. 11 2)Muhakeme mi? Yargılama mı? ....................................................... 17 3)İade mi? Yenilenme mi? ................................................................. 19 4)Terminoloji Konusundaki Kanaatimiz ............................................ 20 B)KAVRAM SORUNU .......................................................................... 20 1)Kavram İrdeleme Metodu ............................................................... 20 2)Yasal Düzenlemelerde Kavram ve Görüşümüz............................... 21 II)YARGILAMANIN YENİLENMESİNİN TARİHİ GELİŞİMİ............... 27 A)TARİHSEL YAKLAŞIM YÖNTEMİMİZ -YARGILAMANIN YENİLENMESİ KONUSUNDA KAPSAMLI TARİHSEL ARAŞTIRMA YAPMA ZORUNLULUĞUNUN NEDENİ............... 27 1)Tarihsel Yaklaşımda Yöntemimiz................................................... 27 2)Yargılamanın Yenilenmesi Konusunda Kapsamlı Tarihsel İrdeleme Yapma Zorunluluğunun Nedeni ...................................... 28 B)YARGILAMANIN YENİLENMESİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ .... 31 1)Eski Mezapotamya, Hint ve Mısır................................................... 31 2)Antik Yunan .................................................................................... 33 3)Roma Hukuku ................................................................................. 34 4)İslam Hukuku .................................................................................. 39 5)Osmanlı Devleti Dönemi................................................................. 42 a)Tanzimat Öncesi Dönem............................................................. 42 VIII b)Tanzimat Dönemi ....................................................................... 44 aa) Tanzimat Dönemi'nin ve Hukuk Sistemindeki Değişikliklerin Genel Değerlendirmesi ................................ 44 bb) Tanzimat Dönemi'nin Medeni Usul Yasaları ve Yargılamanın Yenilenmesi Kurumu Açısından İrdelenmesi ........................................................................... 46 cc) Tanzimat Dönemi'nin Vergi Hukuku, İdari Yargılama Hukuku ve Vergi Yargılaması Hukuku Açısından İrdelenmesi ........................................................................... 51 aaa) Tanzimat Dönemi'nde Vergiler ve Vergi İdaresi Konusundaki Gelişmeler .............................................. 51 bbb) Tanzimat Dönemi'nde İdari Yargı/Vergi Yargısı ........ 54 aaaa) Yüksek Mahkemeler /Şura-yı Devlet/Danıtay'ın Tarihçesi ............................................................. 54 bbbb) Yargıda Taşra Yapılanması ile İdari ve Vergisel Uyuşmazlıkların Çözümü .................... 57 6)Cumhuriyet Dönemi ........................................................................ 59 a)Cumhuriyet Dönemi'nde Danıştay ve Yargılamanın Yenilenmesine İlişkin Kuralların Gelişimi ................................. 59 aa) 669 Sayılı Kanun'un Yargılamanın Yenilenmesine İlişkin Sistemi .................................................................................. 59 bb) 21.07.1931 Tarihli ve 1859 Sayılı Yasa Değişikliği ile Yargılamanın Yenilenmesi Konusunda Kabul Edilen Sistem ................................................................................... 61 cc) 3546 Sayılı Devlet Şurası Kanunu'nun Yargılamanın Yenilenmesine İlişkin Sistemi .............................................. 62 dd) 521 Sayılı Danıştay Kanunu'nun, Bu Kanunda 1488 Sayılı Anayasa Değişikliğine Paralel Olarak Gerçekleştirilen Değişikliklerin ve Kanunun Yargılamanın Yenilenmesine İlişkin Sisteminin Değerlendirilmesi ................................................................. 64 aaa) 521 Sayılı Danıştay Kanunu'nun, Bu Kanunda 1488 Sayılı Anayasa Değişikliğine Paralel Olarak Gerçekleştirilen Değişikliklerin Değerlendirilmesi....... 64 bbb) 521 Sayılı Danıştay Kanunu'nun Yargılamanın Yenilenmesine İlişkin Sistemi....................................... 66 b)Cumhuriyet Döneminde Vergisel Uyuşmazlıkların Çözüm Yolları ve Çözüm Makamları (Vergi Komisyonları Dönemi) .... 68 aa) 1939 Yılına Kadar Olan Dönem ........................................... 68 bb) 1939 Değişikliği ile Gelen Sistem ........................................ 69 cc) 5432 Sayılı VUK Sistemi ..................................................... 70 C)TARİHÇENİN ÖĞRETTİĞİ............................................................... 75 IX İKİNCİ BÖLÜM TÜRK VERGİ YARGILAMASI HUKUKUNDA YARGILAMANIN YENİLENMESİ I)YARGILAMANIN YENİLENMESİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER................................................................................................ 79 A)VERGİ YARGILAMASININ HUKUK SİSTEMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ.......................................................................................... 79 B)KESİN HÜKÜM KAMU DÜZENİ İLİŞKİSİ – KESİN HÜKMÜN AŞILMASI ZORUNLULUĞU ........................................ 83 1)Kesin Hüküm Kamu Düzeni (Hukuk Güvenliği) İlişkisi ................ 83 2)Kesin Hükmün Aşılması Zorunluluğu ............................................ 85 C)KESİN HÜKÜM ................................................................................. 87 1)Genel Açıklamalar .......................................................................... 87 2)Kesin Hükmün Kabulündeki Amaç ................................................ 93 3)Kesin Hükmün Özellikleri .............................................................. 94 4)Şekli Anlamda Kesin Hüküm – Maddi Anlamda Kesin Hüküm Ayrımı ............................................................................................. 94 5)Şekli Anlamda Kesin Hüküm.......................................................... 95 a)Verildiği Anda Kesinleşen Kararlar-Olağan Kanun Yoluna Başvurulamayan Kararlar .......................................................... 96 b)Olağan Kanun Yolunda Kesinleşme ........................................... 98 6)Kesin Hükmün Etkisi ...................................................................... 99 a)Genel Açıklamalar ...................................................................... 99 b)İdari Davalarda Kesin Hükmün Etkisi ....................................... 100 aa) İptal Davalarında Kesin Hükmün Etkisi .............................. 100 aaa) Davanın Reddi Kararlarında Kesin Hükmün Etkisi..... 100 bbb) İptal kararlarında Kesin Hükmün Etkisi...................... 100 bb) Tam Yargı Davalarında Kesin Hükmün Etkisi ................... 104 c)Vergi Davalarında Kesin Hükmün Etkisi ................................. 105 aa) İptal Davalarında Kesin Hükmün Etkisi .............................. 105 aaa) Davanın Reddi Kararlarında Kesin Hükmün Etkisi..... 105 bbb) İptal Kararlarında Kesin Hükmün Etkisi..................... 105 bb) Tam Yargı Davalarında Kesin Hükmün Etkisi ................... 107 cc) Hüküm Gerekçe İlişkisi-Gerekçeli Karar Hakkı.................. 108 D)VERGİ YARGILAMASI HUKUKU'NDA KANUN YOLLARI VE KARARLARA KARŞI BAŞVURU YOLLARI.......................... 112 1)Kanun Yolu Kavramı ..................................................................... 112 X 2)Yargılamanın Yenilenmesinin Hukuksal Niteliği ve Kararlara Karşı Çözüm Yolları İçerisindeki Yeri .......................................... 117 3)Vergi Yargılaması Hukukunda Olağan Kanun Yolları .................. 119 a)İstinaf ......................................................................................... 119 b)Temyiz ....................................................................................... 121 4)Vergi Yargılaması Hukukunda Kararlara Karşı Tanınan Olağanüstü Yollar .......................................................................... 126 a)Kanun Yararına Temyiz ............................................................. 126 b)Yargılamanın Yenilenmesi ........................................................ 128 II)YARGILAMANIN YENİLENMESİ KURUMUNA İLİŞKİN İYUK SİSTEMİ ................................................................................................. 128 A)YARGILAMANIN YENİLENMESİ KURUMUNUN İYUK'TA ELE ALINIŞ ŞEKLİNE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER..................... 128 B)HUMK'TAN ALINMAYAN YARGILAMANIN YENİLENMESİ SEBEPLERİ ....................................................................................... 133 1)Lehine Karar Verilen Tarafın Yalan Yere Yemin Ettiğinin Sabit Olması Hali ........................................................................... 133 2)İYUK'ta Olması Gereken Ama Alınmayan Yenilenme Sebebi: "Beyanı Karara Dayanak Alınan Tanığın Yalan Yere Yemin Ettiğinin Sonradan Saptanması Hali”............................................. 135 a)Genel Açıklamalar/ VUK ve İYUK Sisteminin Deliller Konusundaki Aksaklıkları ......................................................... 135 b)Vergisel İşlem Sürecinde Tanık Beyanının Yeri ....................... 138 c)Vergi YargılamasındaTanık Beyanının Yeri.............................. 140 d)Tanık Beyanı ile İlgili Yargılamanın Yenilenmesi Sebebine İYUK'un Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri Arasında Yer Verilmesi Zorunluğu ........................................... 145 C)İYUK'TA DÜZENLENEN YARGILAMANIN YENİLENMESİ SEBEPLERİ ....................................................................................... 147 1)Belgenin Sonradan Ele Geçmesi Haline Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi ........................................................................ 147 2)Sahte Olduğu Saptanan Bir Belgeye Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi ........................................................................ 154 3)Karara Esas Alınan Bir İlamın Ortadan Kalkmasına Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi ................................................. 158 4)Bilirkişinin Bilerek Gerçeğe Aykırı Rapor Verdiğinin Anlaşılması Haline Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi .. 163 5)Hileye Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi ...................... 164 6)Vekil ya da Yasal Temsilci Olmayan Kimseler ile Davanın Görülüp Karara Bağlanmış Olmasına Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi ........................................................................ 166 XI 7)Çekinmeye Mecbur Olan Bir Başkan, Üye veya Hakimin Katılması ile Karar Verilmiş Olması Hali...................................... 167 a)Genel Açıklamalar ..................................................................... 167 b)Hakimin Yasaklılığı, Çekinme/Çekinmeye Davet.....................169 c)Hakimin Tarafsızlığı Konusunda Kuşku Yaratabilecek Sebepler/Red Sebepleri, Çekilme/Çekilmeye Davet ................. 170 d)İYUK'un 53/1-g Maddesindeki Çekinme Haline İlişkin Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi ve Değerlendirilmesi.......... 170 e)Hakimin Reddi Sebeplerinin Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi Olarak Kabul Edilmemiş Olmasına İlişkin Görüşümüz: Olması Gereken Norm............................................................... 174 8)Çelişik Hükümlere Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi... 177 a)Genel Açıklamalar ..................................................................... 177 b)Çelişik Kararlardan Kaynaklanan Sebebi Vergisel Uyuşmazlıklarda Daha Dikkatli İnceleme Zorunluluğu ............ 183 9)AİHM'nin AİHS Hükümlerinin İhlali Saptamasına Dayanan Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi ................................................. 187 a)İYUK'un 53/1-ı Bendinde Düzenlenen (AİHM'nin Hak İhlali Saptamalarına Dayanan) Yargılamanın Yenilenmesi Sebebine İlişkin Genel Açıklamalar.......................................................... 187 b)Vergi Hukuku Açısından Önemli Hak İhlalleri Konusunda Önemli Gördüğümüz Bazı Durumlar ........................................ 191 aa) Genel Açıklama ................................................................... 191 bb) Vergi Hukuku'nda Temel Hak ve Özgürlükler Bağlamında Hak İhlallerinden Kaçınılması, Bu Bağlamda Yargılama Makamlarının Yükünün Hafiflemesi ve İYUK'un m. 53/1-(ı) Bendindeki Yenileme Sebebinin Sıkça Ortaya Çıkmaması Açısından Değinmekte Yarar Gördüğümüz Bazı Hususlar................................................ 192 aaa) Tutanaklar ................................................................... 192 bbb) İncelemenin Yapılacağı Yer........................................ 193 ccc) İncelemenin Hangi Zaman Sürecinde ve Hangi Sürede Yapılabileceği Hususu ..................................... 195 ddd) Rapor Değerlendirme Komisyonları Önünde Dinlenme Hakkı .......................................................... 197 eee) Defter ve Belge İbraz Yükümü ve Susma Hakkı ........ 197 fff) Vergi Tarhiyatı ve/veya Cezalandırma ile İlgili Hüküm, Saptama ve Sonuç İçeren Belgelerin İlgililere Tebliği ......................................................................... 198 ggg) Defter ve Belgelerin İncelemede İbraz Edilmeyip Sonradan Vergi Mahkemesine İbraz Edilmesi ........... 200 XII ÜÇÜNCÜ BÖLÜM YARGILAMANIN YENİLENMESİ USULÜ - ÇÖZÜMLENMESİ GERE-KEN BAZI SORUNLAR -ÖNERİLER I)YARGILAMANIN YENİLENMESİNE KONU OLABİLECEK KARARLAR VE KİMLERİN BU YOLA BAŞVURABİLECEKLERİ KONUSU ................................................... 202 A)YARGILAMANIN YENİLENMESİNE KONU OLABİLECEK VE OLAMAYACAK KARARLAR .................................................. 202 1)Kararları Yargılamanın Yenilenmesine Konu Edilebilecek Yargılama Makamları .................................................................... 202 2)Yargılamanın Yenilenmesine Konu Olabilecek Kararlar ............... 202 3)Yargılamanın Yenilenmesine Konu Olamayacak Kararlar ............ 206 a)İstinaf Üzerine Verilen Onama Kararları ile Danıştay'ın Temyiz Üzerine Verdiği Onama ve Bozma Kararları ............... 206 b)Yürütmenin Durdurulması Kararları.......................................... 208 c)Ara Kararlar ............................................................................... 208 d)İlk İnceleme Üzerine Verilen Kararlar....................................... 208 e)Davanın Açılmamış Sayılması Kararları.................................... 212 f)Tarafların Davayı Sona Erdiren İşlemleri................................... 213 g)Yok ve Etkisiz Kararlar ............................................................. 215 B)HUKUKİ MENFAAT KOŞULU ....................................................... 217 C)YARGILAMANIN YENİLENMESİ TALEBİNDE BULUNABİLECEK VE BULUNAMAYACAK KİŞİLER .............. 219 1)Davanın Tarafları ........................................................................... 219 2)Davaya Katılma Hakkı Olanların ve Tüzel Kişilerin Yasal Temsilcilerinin Durumu ................................................................. 221 3)Mirasçıların Durumu ...................................................................... 224 II)YARGILAMANIN YENİLENMESİ DAVASI, GÖRÜLMESİ USULÜ VE SORUNSALLAR ................................................................ 225 A)YARGILAMANIN YENİLENMESİ BİR DAVADIR ...................... 225 B)YARGILAMANIN YENİLENMESİ TALEBİNİN YÖNELTİLECEĞİ YARGILAMA MAKAMI ................................. 226 C)YARGILAMANIN YENİLENMESİNDE TALEP SÜRELERİ........ 230 1)Talep Sürelerinin Farklı Yargılama Sebepleri Açısından İrdelenmesi..................................................................................... 230 2)Hüküm Kesinleşmeden Yargılamanın Yenilenmesi Sebebinin Ortaya Çıkması Durumunda Sürelerin Başlangıcı ......................... 237 D)YARGILAMANIN YENİLENMESİ DAVASINDA USUL VE SORUNSALLAR ............................................................................... 238 XIII E)YARGILAMANIN YENİLENMESİ HAKKINDAN FERAGAT..... 241 III)İYUK'TA YER ALMAYAN BİR YARGILAMANIN YENİLENMESİ SEBEBİ: ANAYASA MAHKEMESİ TARAFINDAN VERİLEN TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERE İLİŞKİN İHLAL KARARLARI.............................................................. 244 A)GENEL AÇIKLAMALAR ................................................................ 244 B)AYM İHLAL KARARLARINA DAYALI YARGILAMANIN YENİLENMESİ SEBEBİNDE USUL VE USULE İLİŞKİN SORUNLAR ...................................................................................... 248 1)AYM'nin Yeniden Yargılama Yapmak Üzere Dosyayı Göndereceği İlgili Mahkeme-Bu Konudaki Sorun ve Sorunsallar ..................................................................................... 250 2)AYM İhlal Kararı Üzerine Yeniden Yargılamada Usul ................. 254 IV)YARGILAMANIN YENİLENMESİ SEBEPLERİNİN SINIRLI OLUP OLMADIĞI SORUNSALI ......................................................... 256 V)ORTAYA ÇIKABİLECEK YENİ OLAY VE DELİLLERİN YARGILAMANIN YENİLENMESİ SEBEBİ OLARAK KABUL EDİLMESİ ZORUNLULUĞU ............................................................... 258 SONUÇ ......................................................................................................... 263 KAYNAKÇA................................................................................................ 273