Eşya Hukuku I

Birinci Bölüm Eşya Hukukuna Giriş: Temel Kavramlar ve İlkeler I. Eşya Hukukunun Kaynakları ve Özellikleri ........................................ 3 Konu-Kurallar-Plan ............................................................................. 3 "Eşya Hukuku Kitabı”nın dışındaki Eşya Hukuku.............................. 7 Özel yasalar ......................................................................................... 9 Medeni Kanun'da Gerçekleştirilen Değişiklikler ............................. 10 2002'de Yeni Medeni Kanun ............................................................ 10 Yargının ve öğretinin oluşuma ve değişime katkısı ......................... 11 Eşya hukukunun talihsiz özellikleri: Durukluk ve tutuculuk ........... 13 Eşya hukukunun sosyo-ekonomik yapıyla yakın ilişkisi.................. 14 Kamusal-anayasal sınırlamalar......................................................... 14 II.Eşya Hukukunun Temel Kavramı: Ayni Hak .................................. 16 Pek özel bir malvarlıksal hak ........................................................... 16 Ayni hakkın özü: Eşyada doğrudan egemenlik ................................ 16 Mutlaklık ve geleneksel boyutu: Saldırıya karşı koruma ................. 18 Yetkisiz tasarrufa karşı koruma: Yetkisizlik = Etkisizlik ................. 19 Halefiyet koruması/Takip yetkisi: Malik değişir sınırlı ayni hak değişmez .................................................................................... 20 Cebri icrada ayrıcalık ve öncelik ...................................................... 22 Ayni hakkın alacak hakkından ayırt edici özelliklerinin özeti ......... 22 Ayni hakkın özelliklerini canlandıran bir örnek ............................... 23 Ayni hakkın niteliği üstüne gereksiz tartışmalar .............................. 23 III.Ayni Hak - Alacak Hakkı Ayrımı ve Bu Ayrımın Gölgelenmesi ..... 24 Nispi alacak hakkının ayırt edici özellikleri ..................................... 24 Ayni istem ........................................................................................ 27 Ayni istem-kişisel istem ayrımı konusunda kuşkular ....................... 27 Ayni işlem-borçlandırıcı işlem......................................................... 29 Eşya hukuku-Borçlar Hukuku karşıtlığı ........................................... 30 Eşya hukukunda alacaklar ve borçlar ............................................... 31 Nispi alacak haklarının güçlenmesi (aynileşmesi) ........................... 32 Zilyetlik aracılığıyla güçlenme......................................................... 33 Bozuk (art-) niyetli alacak hakkı ihlali ............................................. 33 İptal davası (Actio Pauliana) ............................................................ 34 İnançlı işlemde güvenenin malı ayırma hakkı .................................. 34 Yasa gereği sözleşme devirleri......................................................... 35 Eşyaya bağlı borçlar ......................................................................... 36 Tasarruf yetkisi sınırlamasının şerhi ................................................ 39 IV.Ayni Hakkın Türleri ......................................................................... 40 Türlerin (tiplerin) sınırlılığı .............................................................. 40 Temel ayrım: Mülkiyet-Sınırlı ayni haklar....................................... 41 Mülkiyet hakkıyla sınırlı ayni haklar arasındaki ilişki ..................... 43 Mülkiyetin Türleri ............................................................................ 43 Sınırlı ayni hakların türleri ............................................................... 44 Eşyaya bağlı haklar-Kişiye bağlı haklar ........................................... 47 Malikin kendi eşyası üzerindeki sınırlı ayni hakkı ........................... 49 Sınırlı ayni haklar arasındaki sıra ..................................................... 50 Tek başına mülkiyet-Birlikte (toplu) mülkiyet ................................. 50 Kendine özgü ayni hak tipleri ve ayni hak benzerleri ...................... 51 Kat mülkiyeti.................................................................................... 51 Kat irtifakı ........................................................................................ 52 Devre mülk ....................................................................................... 52 İnançlı teminat mülkiyeti.................................................................. 52 Nispi mülkiyet .................................................................................. 53 Beklenen ayni hak ............................................................................ 54 Ayni sahiplenme hakkı ..................................................................... 55 Olağan sahiplenme hakkı ................................................................. 56 Söküp alma hakkı ............................................................................. 57 Hapis hakkı....................................................................................... 57 Alıkoyma hakkı ................................................................................ 58 Mülkiyet şeması ............................................................................... 60 Sınırlı ayni haklar şeması ................................................................. 61 V. Ayni Haklara İlişkin İlkeler .............................................................. 62 İlkelerin eşya hukukundaki rehberlik görevi .................................... 62 Mutlaklık .......................................................................................... 62 Tip sınırlılığı..................................................................................... 62 Kamuya açıklık ................................................................................ 64 Kamu güveninin (hukuki görünüşe güvenin, iyi niyetin) korunması ......................................................................................... 65 Belirlilik-Özellik .............................................................................. 67 Başkalarına devredilebilirlik-Mirasçılara intikal edebilirlik............. 69 Feragat edilebilirlik .......................................................................... 70 Zamanın geçmesine karşı dayanıklılık ............................................. 70 Zamansal (kronolojik) öncelik ......................................................... 71 İkincil-özel ilkeler ............................................................................ 71 Eşya hukuku ilkelerinin borçlar hukuku ilkeleriyle karşılaştırılması ................................................................................ 72 VI.Ayni Hakların Nesnesi: Eşya............................................................ 72 Maddi, cismani varlık (res corporales) ............................................. 72 Eşya türleri ....................................................................................... 74 Kamu eşyası (res publica) ................................................................ 78 VII.Ayni Hakkın Kazanılması ve Yitirilmesi ......................................... 81 Hukuki işlem yoluyla (devren veya tesisen) ayni hak kazanma ....... 81 Hukuki sebebe bağlılık (illilik) - hukuki sebepten soyutluk (mücerretlik) tartışması .................................................................... 84 Ayni hakkın sona erme açısından borçlanma işleminden bağımsızlığı ...................................................................................... 85 Teminat haklarının, güvence altına aldıkları hakka sıkı bağımlılıkları: Fer'ilik ...................................................................... 88 Hukuki işlem dışı yoldan ayni hak kazanma .................................... 91 Kamusal-yargısal yoldan kendiliğinden ayni hak kazanma ............. 92 Ayni hakkın yitirilmesi..................................................................... 92 İkinci Bölüm Taşınır Eşya Hukuku § 1. Zilyetlik ................................................................................................. 97 I. Zilyetliğin Anlamı, Önemi, Öğeleri ve İşlevleri .............................. 97 Giriş ................................................................................................. 97 Zilyetliğin anlamı ve önemi ............................................................. 98 Zilyetliğin öğeleri ............................................................................101 Zilyetliğin işlevleri...........................................................................104 Zilyetlik kavramının üstündeki karanlık ..........................................107 Özet..................................................................................................108 II.Zilyetliğin Türleri.............................................................................108 Zilyetliğin manevileşmesi ve katlanması .........................................108 Dolaylı-dolaysız zilyetlik ................................................................. 109 Asli (bağımsız)-Fer'i (bağımlı) zilyetlik ..........................................110 Kendisi için (malik sıfatıyla) zilyetlik-Başkası için zilyetlik ...........112 Haklı zilyetlik-Haksız zilyetlik ........................................................113 Zilyet yardımcısı ..............................................................................114 Tek başına-Birlikte zilyetlik .............................................................115 Hak zilyetliği ....................................................................................115 Özet ..................................................................................................116 III.Zilyetliğin Kazanılması ve Yitirilmesi .............................................116 Zilyetliğin kazanılmasının önemi .....................................................116 Zilyetliğin aslından kazanılması.......................................................117 Zilyetliğin türeme yoluyla kazanılması ............................................117 Zilyetliğin kazanılmasında iradenin rolü ..........................................117 Teslim ...............................................................................................118 Zilyetliğin devrinde teslim gereğinin aşılması ................................. 118 Zilyetlik sözleşmesi ..........................................................................119 Kısa elden teslim ..............................................................................120 Hükmen teslim .................................................................................121 Zilyetliğin havalesi ...........................................................................124 Nitelikli zilyetlik havalesi ................................................................126 Zilyetliğin devri yollarının topluca değerlendirilmesi ......................128 Aracı kişi (dolaysız zilyet) veya araç-kişi (zilyet yardımcısı) eliyle zilyetlik kazanma ....................................................................129 Anlaşmalı ve aracılı zilyetlik devirlerinin yasa ötesinde geliştirilmesi .....................................................................................130 Zilyetliğin yitirilmesi........................................................................137 Geçici kesinti ....................................................................................138 IV.Salt Zilyetliğin Korunması ...............................................................139 Zilyetliğin toplumsal barışı koruma işlevi........................................139 Kuvvet kullanma ..............................................................................140 Zilyetlik davası .................................................................................142 Zilyetliğin idari yoldan korunması ...................................................145 Özet ..................................................................................................146 V. Zilyetliğe Bağlanan Hak Karineleri ..................................................146 Zilyetliğin geniş kapsamlı (büyük) himayesi ...................................146 Zilyetliğin hakka karine sayılması....................................................147 Zilyetliğin hakka karine oluşturabilmesi için taşıması gerekli nitelikler ...........................................................................................147 Taşınmazlarda hak karinesi ..............................................................147 Karinelerin pratik önemi ..................................................................148 Karinelerin türleri .............................................................................149 Mülkiyet karinesinin tasarruf yetkisi olmayan kişiden ayni hak iktisabını meşru kılıcı etkisi..............................................................151 İyi niyetle ayni hak iktisabının değişik etkileri................................. 156 İyi niyetle ayni hak iktisabının etkilerine örnekler ...........................157 Hukuki görünüşe güvenin korunmasında tutulan uzlaştırıcı yol ......159 İyi niyetle ayni hak kazanmanın ya da kazanamamanın açtığı yaraların sarılması ............................................................................163 Ana kuralın kaldırılması ve yumuşatılması: Rızasız çıkış karşısında bile iyi niyetin korunması ................................................165 Özet ..................................................................................................168 VI.Zilyetliğe Haklılığın Korunması.......................................................168 Zilyetliğe haklılık (taşınır) davası (MK 989/991) ............................168 Hak düşümü......................................................................................171 Davalı davacının hakkı bulunmadığını da ileri sürebilir mi? ...........172 Ayni hak (istihkak) davası................................................................174 Davaların karşılaştırılması................................................................177 VII.Haksız Zilyedin Sorumluluğu ve Karşı Hakları ...............................179 İyi niyetliye yüz veren, kötü niyetliden yüz çeviren özel tasfiye rejimi ................................................................................................179 İyi niyetli haksız zilyedin zararlardan sorumsuz tutulma ayrıcalığı . 184 İyi niyetli haksız zilyedin yararlardan sorumsuz tutulma ayrıcalığı 184 İyi niyetli haksız zilyedin yararlardan sorumsuzluk ayrıcalığının haksız zenginleşme kurallarıyla törpülenmesi ............185 İyi niyetli haksız zilyedin karşı hakkının (masraflarının karşılanması isteminin) haksız zenginleşme kurallarıyla genişletilmesi....................................................................................189 Kötü niyetli haksız zilyedin zararlardan ağır sorumluluğu...............192 Kötü niyetli haksız zilyedin zararlardan kusursuz sorumluluğunun törpülenmesi .....................................................................................193 Kötü niyetli haksız zilyedin semerelerden ağır sorumluluğu ...........193 Kötü niyetli haksız zilyedin kullanma karşılığından ek sorumluluğu (ecrimisil) sorunu ........................................................194 Kötü niyetli haksız zilyedin karşı hakkı: Masrafların karşılanması istemi ...........................................................................196 Zarar giderme, yarar karşılama ve masraf kapatma istemlerinin yıllanması .....................................................................198 Şematik özet .....................................................................................199 § 2. Mülkiyet ................................................................................................201 I. Mülkiyetin Özü ................................................................................201 Mülkiyetin tanımı, konusu, sağladığı yetkiler, tarihselliği ve işlevi . 201 Mülkiyetin türleri .............................................................................205 II.Mülkiyetin Sınırları ..........................................................................209 Mülkiyet sınırlamalarının gelişimi ...................................................209 Kamu yararına yasal sınırlamalar .....................................................209 Bireysel çıkar için yasal sınırlamalar ...............................................210 İradi (İşlemsel) sınırlamalar .............................................................211 III.Mülkiyetin Korunması......................................................................211 Pusat zenginliği ................................................................................211 İstihkak davası..................................................................................212 El atmanın önlenmesi davası ............................................................215 IV.Mülkiyetin Kapsamı .........................................................................218 1)Genel Bilgi ...................................................................................218 Eşya, eşya birliği ve bileşik eşya kavramları ...............................218 Kavramların göreceliği ................................................................220 2)Bütünleyici Parça .........................................................................221 Bütünleyici parça sayılmanın gerekleri........................................221 Bütünleyici parça sayılmanın sonuçları .......................................223 Özel bir bütünleyici parça olarak doğal ürün ...............................225 3)Eklenti ..........................................................................................226 Eklenti sayılmanın gerekleri ........................................................226 Eklenti sayılmanın sonuçları........................................................228 V. Birlikte Mülkiyet ..............................................................................232 1)Genel Bilgi ...................................................................................232 2)Paylı mülkiyet ..............................................................................235 Paylı mülkiyet birliğinin özellikleri .............................................235 Paylı mülkiyetin kurulması ..........................................................236 Pay üstündeki hak ........................................................................237 Eşya üstündeki hak-Yönetme ve yararlanma anlaşmaları ............238 Eşyanın yönetilmesi ve ondan yararlanılması konusundaki kararların bağlayıcılığı ............................................240 Kaydan şayi-fiilen müstakil özel paylı mülkiyet rejimi ...............240 Eşyayla ilgili giderlerden ve yükümlerden sorumluluk................241 Paydaşlıktan çıkarma ...................................................................242 Paylı mülkiyetin sonu...................................................................243 Paylı durumun ortadan kaldırılması: İzale-i şüyu ........................243 Paylaşım (taksim).........................................................................244 Paylı mülkiyetin özel türleri .........................................................245 3)Elbirliği Mülkiyeti .......................................................................246 Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyetten ayırt edici özellikleri ...246 Borçlardan müteselsil sorumluluk ...............................................248 Elbirliği ortaklığına giriş ve çıkış.................................................248 Elbirliği ile hareket zorunluluğu ..................................................248 Elbirliği mülkiyetinin sonu ..........................................................249 § 3. Taşınır Eşya Mülkiyeti.........................................................................251 I. Genel Bilgiler ...................................................................................251 Temel kavramlar: Mülkiyet ve eşya .................................................251 Taşınır eşya nedir?............................................................................252 Neler taşınır eşya değildir? ...............................................................256 Arada kalanlar: Taşınır mı taşınmaz mı belli olmayanlar.................257 Taşınır-taşınmaz eşya ayrımının önemi............................................259 II.Taşınır Eşya Mülkiyetinin Hukuki İşlem Yoluyla Kazanılması.......262 Karmaşık bir mekanizma: İki aşamalı ve üç istasyonlu iktisap süreci................................................................................................262 Mülkiyeti kazandıran ayni tasarruf sözleşmesinin özellikleri ..........268 Ayni tasarruf sözleşmesinin borçlanma sözleşmesinden soyutluğu (Soyutluk ilkesi) ..............................................................270 Soyutluk ilkesinin delinmesi ............................................................274 Taşınır eşya mülkiyetinin tasarruf yetkisizinden kazanılması .........276 Atipik (teminat işlevli) şarta bağlı mülkiyet devirleri: Mülkiyeti saklı tutma anlaşması ve teminaten temlik ......................................280 Mülkiyeti saklı tutma anlaşması ......................................................284 Teminaten temlik .............................................................................298 Özet..................................................................................................307 III.Taşınır Eşya Mülkiyetinin Hukuki İşlem Dışı Yoldan Kazanılması ....................................................................................309 Toplu bakış......................................................................................309 Sahiplenme (İhraz) ..........................................................................311 Kazandırıcı zaman aşımı ................................................................. 314 Kayıp eşya bulma (lukata) ..............................................................318 Define bulma ...................................................................................321 İşleyip başkalaştırma (Hukuki tagyir) .............................................322 Birleşme ve karışma ........................................................................325 Ürün (Semere) mülkiyetini kazanma ..............................................328 Yasa gereği mülkiyeti yitirenin kişisel hakları ................................330 IV.Taşınır Eşya Mülkiyetinin Yitirilmesi ..............................................333 Mutlak ve Nispi kayıp ......................................................................333 Terk ..................................................................................................333 Temelli yitirme .................................................................................334 Sınırlı ayni hakkın mülkiyet hakkından bağımsızlığı .......................335 Sınırlı ayni hakkın katılığı ................................................................335 § 4. Taşınır Eşyada İntifa ...........................................................................336 Taşınırda sınırlı ayni hak kurma olanağı sınırlıdır ...........................336 Taşınırda intifa hakkına da az rastlanır ............................................336 Taşınırda intifa hakkının özellikleri .................................................336 İntifa hakkının sağladığı olanaklar ...................................................337 Tüketilebilir eşyada intifa ................................................................. 337 Alacakta intifa ..................................................................................338 Malvarlığında intifa ..........................................................................339 İntifa hakkının kurulması ve sona ermesi.........................................339 İntifanın tasfiyesi..............................................................................340 § 5. Taşınır Eşyada Rehin ...........................................................................341 Özü ve amacı ....................................................................................341 Taşınmaz rehninden ayırt edici özellikler ........................................342 Başkaca ayni güvenceler ..................................................................342 Taşınır rehninde geçerli sıkı bağımlılık (fer'ilik) ilkesi ...................343 Taşınır rehninde geçerli sıkı teslim ilkesi.........................................345 Sıkı teslim ilkesinin delinmesi: Teslimsiz (sicilli) rehin (menkul ipoteği) ...............................................................................347 Taşınır rehninin özel türleri ..............................................................348 Rehnin hukuki işlem yoluyla kurulması ...........................................349 Rehnedilecek eşyanın belirliliği .......................................................349 Rehin yükünün belirliliği ................................................................. 350 Kamuya güvenin korunması.............................................................351 Birden fazla rehin .............................................................................352 Rehin verenle alanın karşılıklı yasal borçları ...................................354 Rehnin kapsamı ................................................................................355 Güvencenin bölünmezliği................................................................. 356 Rehnin paraya çevrilmesi ................................................................. 356 Lex commissoria ..............................................................................357 Rehin ötesi kişisel sorumluluk .........................................................357 Rehnin sona ermesi ..........................................................................358 Yasa gereği kurulan rehin: Hapis hakkı ...........................................359 Özel hapis hakları .............................................................................361 Atipik-eksik hapis hakkı: Alıkoyma hakkı .......................................361 Hak rehni ..........................................................................................362 Kendine özgü bir hak rehni: Rehinli tahvil.......................................364 Uygulama Çalışmaları 1)Hastalanan ve soyulan öğrenci: Zilyetliği ve ayni hakkı koruyan davalar–Haksız zilyedin sorumluluğu ve karşı hakları ..........................369 2)Kütüphaneden ariyet alınan kitap: İyi niyetle iktisap–Haksız zilyedin sorumluluğu ve karşı hakları ..................................................................373 3)El yakan soba: Zilyetliğin havalesi-İyi niyetle iktisap–Kıdeme itibar– Kayıp eşya bulma ...................................................................................377 4)Safdil ressam: Emanet edilmiş ve olursuz elden çıkmış eşya– kazandırıcı zaman aşımı–Zilyet yardımcısından iktisap .........................381 5)Elden ele dolaşan televizyon: Zilyetliğe bağlı hak karineleri–Teslim yerini tutan yollarda iyi niyetle iktisap ...................................................384 6)Dalgın saatçi: Devirde hata–İyi niyetle iktisap .......................................388 7)İstiridyedeki inci: Sahipsiz eşya-Sahiplenme-Semerenin asla bağlılığı- Geçersizlik özdeşliği...............................................................................390 8)Otomobil hırsızlığı: Bütünleyici parçanın asla bağlılığı–Hukuka aykırı birleştirme-Eklentinin tasarrufun kapsamına dahil sayılması .................392 9)Benim mi, bizim mi çekişmesi: Paylı mülkiyet ......................................396 10)Kurban derileri: İşleyip başkalaştırma–Mülkünü bu yüzden yitirenin haksız zenginleşme istemiyle avutulması................................. 399 11)Sanayicinin kredi sarmalı: Teminaten temlik–Mülkiyeti saklı tutma anlaşması ................................................................................................. 402 12)Mobilyacının İflası: Rehin-Mülkiyeti saklı tutma anlaşması- Teminaten temlik ....................................................................................406 13)Herşeyini rehin veren çaresiz borçlu: Taşınır rehni ................................409 14)Hisse senedini hapis: Dolaylı zilyetliğin havalesi–Dolaysız zilyedin hapis hakkı..............................................................................................411 Kavram Dizini ...............................................................................................415 Kural Dizini ...................................................................................................421